Jaarcongres Schuldenketen 2026 - 'Van intentie naar impact: schulden, gedrag en de grenzen van hulp'

Esther van Rijswijk
Dagvoorzitter, journalist

Ondanks een veelheid aan nieuwe wetgeving, pilots en nieuwe werkwijzen blijft het aantal huishoudens met geregistreerde problematische schulden hoog. Door allerlei redenen zetten mensen de stap naar hulp niet. Dit roept de vraag op wat gezien de problematiek realistisch is in de zoektocht naar het terugdringen van de schuldenproblematiek. Het antwoord op die vraag begint met een goed begrip van de oorzaak van de problematiek en het niet overschatten van de impact van begeleiding. Aan bod komt:
• De oorzaken van schuldenproblematiek waaronder de impact van persoonlijkheidskenmerken daarbinnen
• Verklaringen voor niet-gebruik en de betekenis daarvan
• (On)terecht hoge verwachtingen van begeleiding
• Belang van systeemingrepen versus individuele begeleiding
• Schuldenketen in balans

Een schuld is een tekort maar wie is daar verantwoordelijk voor? Kun je schuld en verantwoordelijkheid uitrekenen? Of is het meer een kwestie van weging? Maar hoe weeg je dan iets dat niet valt uit te rekenen? In morele termen ziet een vraagstuk er anders uit dan wanneer je dat bekijkt vanuit juridisch of financieel perspectief. Moraliteit is geen exacte wetenschap maar wel degelijk objectiveerbaar. Wat betekent deze benadering voor de schuldenproblematiek en wie is dan waarop aanspreekbaar?

Elk jaar pompen we meer geld in schuldenreductie. Elk jaar zijn er meer mensen met schulden. Op een gegeven moment moet je je afvragen: financieren we de oplossing, of financieren we het probleem?
In deze keynote legt econoom en schrijver Jona van Loenen bloot waarom de schuldenketen economisch gezien een van de meest onderschatte kostenposten van Nederland is. Niet omdat we te weinig doen, maar omdat we structureel de verkeerde dingen doen. Hij laat zien wat een goed functionerende keten wél oplevert — voor individuen, voor bedrijven, voor de samenleving — en waarom we die keten nu systematisch saboteren met beleid dat meer oog heeft voor symptomen dan oorzaken. Met scherpe data, ongemakkelijke conclusies en concrete handvatten. Geen pleidooi voor bezuinigen of meer uitgeven, maar voor slimmer kijken.

In 6 gemeenten startte in april 2025 de pilot ketensignalering door gerechtsdeurwaarders. In deze pilot signaleren deurwaarders vroegtijdig problematische schulden en leggen zij, waar nodig, direct contact met de gemeente om inwoners te leiden naar schuldhulpverlening.
De pilot, die ongeveer anderhalf jaar duurt, geeft invulling aan de motie Palland, waarin een bredere rol voor gerechtsdeurwaarders is bepleit. Zo wordt onderzocht welke maatschappelijke meerwaarde deze signalerende rol heeft en of persoonlijk contact bijdraagt aan het eerder bereiken van passende hulp.
De pilot loopt vooruit op een mogelijke wettelijke zorgplicht en versterkt de rol van de gerechtsdeurwaarder als schakel binnen de schuldenketen. Aan bod komt:

• Wat leren we tot nu toe?
• Maakt dit persoonlijke contact daadwerkelijk het verschil?

Tijdens het interactieve slot gaan we met elkaar het gesprek aan over het doorbreken van grenzen en realiseren van duurzame oplossingen. Welke maatregelen versterken/werken en wat niet? We laten zien wat er in elke schakel van de schuldenketen gebeurt en welke knelpunten verschillende ketenpartners ervaren. Zodat helderder wordt waarom zaken soms vastlopen.

Met medewerking van:
[Meer namen volgen]
Linda van Vliet, Programmamanager, NVVK
Michaël Brouwer, CEO, Syncasso
Peter van Dorst, Strategisch beleidsadviseur Betalen & Incasso, VGZ
Jamal Oulel, Oprichter Socialdebt