Erfrecht in Turkije voor de Nederlandse praktijk

Introductie van de drie mini-casussen die door de hele cursus terugkeren: (1) een erflater met zowel de Nederlandse als de Turkse nationaliteit overlijdt, appartement in Izmir, kinderen in Nederland, met als variant een erflater met uitsluitend de Nederlandse nationaliteit; (2) Nederlandse echtgenoot en Turkse echtgenote met testament, perceel in Konya; (3) uitsluitend schulden in Turkije, wel of niet verwerpen. Als vertrekpunt voor het handelen een vast stappenplan:
• inventariseren
• welke nationaliteit of nationaliteiten had de erflater ten tijde van het overlijden?

• is er onroerend goed?
• waar ligt het?
• is er een testament?

Het eenheidsbeginsel van de Erfrechtverordening tegenover artikel 20 MÖHUK: het nationale recht van de erflater ten tijde van het overlijden als hoofdregel, met Turks recht voor in Turkije gelegen onroerende zaken. Omdat de nationaliteit van de erflater bepalend is voor het toepasselijke recht, staat die vraag vooraan:

• een erflater met uitsluitend de Nederlandse nationaliteit
• een erflater met uitsluitend de Turkse nationaliteit
• een erflater met zowel de Nederlandse als de Turkse nationaliteit, waarbij het Turkse internationaal privaatrecht in beginsel uitgaat van de Turkse nationaliteit

Daarna de vraag die iedere Nederlandse notaris stelt: geldt mijn testament ook in Turkije? Een Nederlands testament is in Turkije niet automatisch ongeldig; de onderdelen worden afzonderlijk beoordeeld:

• vormgeldigheid
• toepasselijk recht en de rechtskeuze
• inhoudelijke werking
• een eventuele schending van de sakli pay
• gevolgen voor bestaande Nederlandse testamenten

De erfgenamenvolgorde (zümre-stelsel) en de positie van de langstlevende echtgenoot, telkens vergeleken met het Nederlandse erfrecht. Bijzondere aandacht voor twee punten die in de Nederlandse praktijk vaak worden overgeslagen:

• de afwikkeling van het huwelijksvermogensregime voorafgaand aan de berekening en verdeling van de nalatenschap, en het onderscheid tussen de vordering van de langstlevende uit hoofde van het huwelijksvermogensrecht en zijn of haar erfdeel
• de verhouding tussen het erfdeel en de sakli pay: het wettelijk beschermde gedeelte van het erfdeel, dat afhankelijk van de erfgenaam kleiner kan zijn dan diens erfdeel

Naar Turks recht gaan ook de schulden op de erfgenaam over. Behandeld worden de verwerping van de nalatenschap (reddi miras) en de termijn die daarvoor geldt, de situatie waarin de nalatenschap van rechtswege als verworpen geldt bij kennelijke insolventie van de erflater, en de positie van de op afstand ervende Nederlandse cliënt (casus 3).

Aan de hand van echte documenten die op het scherm worden getoond en gezamenlijk gelezen:

• Nederlandse verklaring van erfrecht tegenover de Turkse erfrechtverklaring (mirasçilik belgesi, ook wel veraset ilami): waarom een Nederlandse verklaring in de regel niet rechtstreeks als voldoende titel voor inschrijving in het Turkse kadaster wordt aanvaard en wanneer een Turkse mirasçilik belgesi moet worden verkregen
• de bevoegde instantie: afgifte door de Sulh Hukuk Mahkemesi of door een notaris, waarbij de notariële route bij een buitenlands element niet in iedere zaak beschikbaar of praktisch uitvoerbaar is
• het onderscheid tussen apostille, legalisatie en vertaling enerzijds, en erkenning of tenuitvoerlegging van buitenlandse rechterlijke beslissingen anderzijds, waarbij niet ieder buitenlands erfrechtdocument een tanima- of tenfizprocedure vereist
• de Europese erfrechtverklaring en de beperkte betekenis daarvan buiten de Europese Unie
• de volmacht (vekâletname): Nederlandse notariële volmacht, Turkse notaris of consulaat, taalvereisten, apostille en de bijzondere bevoegdheden die erin moeten staan
• het kadaster lezen: het onderscheid tussen een tapu senedi, een tapu kayit örnegi en de registratiegegevens in TAKBIS, het aandeel zoals vermeld in teller en noemer (pay/payda) en de omzetting daarvan naar een breuk of percentage, en verder vruchtgebruik, hypotheek en overige beperkingen
• grond: fractioneel eigendom (hisseli tapu), landbouwgrond met minimumoppervlakten, beperkingen op versnippering en de bijzondere mogelijkheden en termijnen voor overdracht door erfgenamen, en de vordering tot opheffing van de onverdeeldheid (ortakligin giderilmesi, in de praktijk nog vaak izale-i süyu genoemd)
• documenten die in de regel aan de orde komen: nüfus kayit örnegi (uittreksel bevolkingsadministratie), overlijdensakte, veraset ilami en het Turkse belastingnummer
  • documenten die afhankelijk van het onroerend goed en de concrete handeling nodig kunnen zijn, zoals een geldige DASK-polis (verplichte aardbevingsverzekering) wanneer de transactie die vereist, en een kadasterkaart
• de instanties: het kadaster (Tapu Müdürlügü), de bevoegde rechtbank (Sulh Hukuk Mahkemesi) en de belastingdienst (Vergi Dairesi)

Dit onderdeel blijft op hoofdlijnen: het doel is signaleren, niet doorrekenen. Zonder tarieventabellen komen aan de orde:

• wanneer heft Turkije
• wanneer heft Nederland
• het ontbreken van een specifiek bilateraal verdrag ter voorkoming van dubbele erfbelasting en de noodzaak om per geval de nationale heffingsregels en eventuele verrekeningsmogelijkheden te onderzoeken
• globale kosten van een procedure en de doorlooptijd van een afwikkeling

De tien grootste valkuilen, afronding en vragen
Een afsluitend blok over de fouten die in de praktijk het vaakst worden gemaakt:
• de nationaliteit of nationaliteiten van de erflater niet vaststellen
• denken dat een Nederlandse verklaring van erfrecht zonder meer voldoende is voor inschrijving in het Turkse kadaster
• denken dat de rechtskeuze alles oplost
• de sakli pay van een voorbehouden erfgenaam vergeten
• de afwikkeling van het huwelijksvermogensregime overslaan
• de schulden niet onderzoeken

• een ontoereikende volmacht gebruiken of aannemen dat iedereen mag tekenen
• aannemen dat het perceel al is verdeeld en de inschrijving in het kadaster niet laten aanpassen
• de landbouwgrondproblematiek onderschatten
• de cliënt schijnzekerheid geven