29e Jaarconferentie De Aanpak van Problematische Schulden (APS)

Psychische aandoeningen kunnen op allerlei manieren doorwerken in de portemonnee. Mensen met psychische kwetsbaarheid lopen dan ook een groot risico op bestaansonzekerheid. Studenten die hun opleiding niet afmaken en daardoor moeilijk een baan vinden, mensen die minder gaan werken of op een ander niveau gaan werken en daardoor inkomen verliezen, of het doen van impulsieve aankopen, zoals je kan zien bij mensen met ADHD.
Als mensen eenmaal in de schulden komen, hebben ze drie jaar later drie keer zo vaak een angststoornis of depressie ontwikkeld. Schulden trekken een wissel op de mentale gezondheid van mensen. Mensen met psychische aandoeningen worstelen vaak met geldzorgen. Tegelijkertijd is er nog weinig inzicht in de factoren die daaraan bijdragen.
In deze sessie delen we de resultaten van recent onderzoek: in welke mate spelen verminderde financiële vaardigheden een rol, en wat is de invloed van symptomen van de psychische aandoening zelf? Hoe kunnen financiële hulpverlening en de GGZ elkaar versterken? Je krijgt inzicht in de problematiek en handvatten voor de praktijk.

Aan bod komt:

• Wat gebeurt er met je financiën en met je financiële vaardigheden als je bijvoorbeeld ADHD, een psychose of een depressie hebt
• Psychische kwetsbaarheid in je cliëntgesprek: wat zou je kunnen zien en welke vragen stel je als professional?
• Afstemming met de GGZ en aanpassingen van jouw begeleiding op psychische problemen.

De financiële wereld van jongeren verandert snel. Geld uitgeven, achteraf betalen, gokken en online beloftes over snel rijk worden zijn laagdrempeliger dan ooit. Tegelijkertijd scoren Nederlandse jongeren bovengemiddeld op financiële geletterdheid en bijna allemaal sparen ze. Het probleem van geldzorgen en schulden van jongeren zit dus niet zozeer in gebrek aan financiële kennis, maar vooral in de wereld waarin jongeren hun financiële keuzes maken. In deze deelsessie verkennen we wat dit betekent voor professionals die jongeren met geldzorgen willen bereiken en ondersteunen. We wisselen inzichten, ervaringen en praktische ideeën uit aan de hand van vier centrale vragen:
• Hoe ziet de financiële wereld van jongeren eruit? Hoe beïnvloedt dit hun financiële keuzes?
• Hoe vind je jongeren met geldzorgen of schulden? Welke signalen wijzen op financiële problemen en hoe bereik je jongeren op tijd?
• Hoe spreek je jongeren aan? Waar zoeken jongeren informatie en hulp, en hoe kun je hen bereiken via bijvoorbeeld sociale media?
• Wat bied je jongeren aan? Hoe sluit je ondersteuning aan bij kleine schulden, de behoefte aan snelle hulp en de wens om zelf de regie te houden?
We sluiten af met een gesprek over de meest urgente uitdagingen en de mogelijkheden om bereik en aanbod te verbeteren. Je krijgt een scherper beeld van de financiële leefwereld van jongeren en concrete handvatten voor jouw praktijk.

De rol van de gerechtsdeurwaarder in de schuldenketen is volop in beweging. Waar de gerechtsdeurwaarder van oudsher vooral wordt gezien als uitvoerder van het incassoproces, ontstaat steeds meer aandacht voor vroegsignalering, samenwerking en het voorkomen van verdere escalatie van schulden. De recente ontwikkelingen rond het Collectief Afbetalingsplan (CAP), de sociale ministerieplicht, de pilot Ketensignalering en de mogelijke wettelijke verankering van een zorgplicht, laten zien dat de verbinding tussen gerechtsdeurwaarders en gemeenten steeds belangrijker wordt. Deze nieuwe ontwikkelingen zijn erop gericht om problematische schulden eerder te signaleren, inwoners sneller naar passende hulp te leiden, de samenwerking in de schuldenketen te verbeteren en onnodige schuldenopbouw en escalatie te voorkomen. Aan bod komt:

• Collectief Afbetalingsplan (CAP) voor private en overheidsschulden
• Pilot Ketensignalering: vroegsignalering en warm doorverwijzen bij problematische schulden
• Wat zou een wettelijke zorgplicht betekenen voor de sociale rol en verantwoordelijkheid van de gerechtsdeurwaarder?
• Wat houdt een sociale ministerieplicht in
• Samenloop van beslagen en invorderingsmaatregelen: wat gebeurt er als meerdere schuldeisers, deurwaarders en overheidsinstanties tegelijkertijd actief zijn?

In deze sessie nemen we je mee in de Amsterdamse pilot de Doorstart: een nieuwe werkwijze voor nazorg. Bij de ‘Doorstart’ ligt de nadruk vooral op perspectief en vooruitkijken. Niet de schulden, maar de mens staat centraal en er is vertrouwen dat financiën vanzelf onderwerp van gesprek worden. Een nieuwe professional, de Doorstartcoach, begeleidt de inwoner. Daarnaast is onderzoek uitgevoerd naar de bestaande praktijk. Sinds 2019 heeft nazorg zich in Amsterdam doorontwikkeld en er is veel expertise opgebouwd. Het onderzoek geeft nog meer inzicht in wat nodig is om nazorg te bieden.

Tijdens de sessie brengen we deze werelden bij elkaar. We delen de eerste ervaringen met Doorstart, inzichten uit het onderzoek en de lessen die we meenemen in de verdere ontwikkeling van de werkwijze. Een inspirerende en interactieve sessie met praktijkvoorbeelden, nieuwe inzichten en concrete lessen die je kunt vertalen naar je eigen werk.

Het werkveld schuldhulpverlening blijft volop in beweging. Convenanten worden gesloten, wetgeving wordt aangepast. Welke impact heeft dit op jouw dagelijkse werk? Biedt het meer mogelijkheden om inwoners met financiële problemen te helpen? Dit jaar bespreekt Joke de Kock met jullie:
• De consultatie van de Wet Schuldregelen is gesloten. Doel van de nieuwe wetgeving is om buitengerechtelijke schuldregelingen sneller mogelijk te maken en inwoners beter te beschermen. Gaat dit meer duidelijkheid en snelheid brengen? Wat vraagt het van de uitvoering bij schuldeisers en schuldhulpverleners?
• De Wet proactieve dienstverlening komt eraan, wie en wat mag er dan wel met betrekking tot datadeling? En wat brengt dit jou?
• De Landelijke pauzeknop… klinkt goed… maar wat is het eigenlijk en wat vraagt het van de uitvoering?

Deze en andere ontwikkelingen worden besproken en getoetst aan de realiteit van praktijk en uitvoering.

Psychische aandoeningen kunnen op allerlei manieren doorwerken in de portemonnee. Mensen met psychische kwetsbaarheid lopen dan ook een groot risico op bestaansonzekerheid. Studenten die hun opleiding niet afmaken en daardoor moeilijk een baan vinden, mensen die minder gaan werken of op een ander niveau gaan werken en daardoor inkomen verliezen, of het doen van impulsieve aankopen, zoals je kan zien bij mensen met ADHD.
Als mensen eenmaal in de schulden komen, hebben ze drie jaar later drie keer zo vaak een angststoornis of depressie ontwikkeld. Schulden trekken een wissel op de mentale gezondheid van mensen. Mensen met psychische aandoeningen worstelen vaak met geldzorgen. Tegelijkertijd is er nog weinig inzicht in de factoren die daaraan bijdragen.
In deze sessie delen we de resultaten van recent onderzoek: in welke mate spelen verminderde financiële vaardigheden een rol, en wat is de invloed van symptomen van de psychische aandoening zelf? Hoe kunnen financiële hulpverlening en de GGZ elkaar versterken? Je krijgt inzicht in de problematiek en handvatten voor de praktijk.

Aan bod komt:

• Wat gebeurt er met je financiën en met je financiële vaardigheden als je bijvoorbeeld ADHD, een psychose of een depressie hebt
• Psychische kwetsbaarheid in je cliëntgesprek: wat zou je kunnen zien en welke vragen stel je als professional?
• Afstemming met de GGZ en aanpassingen van jouw begeleiding op psychische problemen.

Wil je beter leren omgaan met cliënten die kampen met gokproblematiek? Tijdens deze interactieve workshop krijg je praktische handvatten, actuele kennis en inzichten over (online) gokken en de impact ervan. Aan bod komt:
• Inzicht in de laatste ontwikkelingen op het gebied van (online) gokken
• Antwoord op belangrijke vragen zoals:
o Hoe kan ik als financieel hulpverlener voorkomen dat mijn cliënt blijft gokken?
o Waar kan ik mijn cliënt naartoe doorverwijzen voor passende hulp?
• Interactieve oefeningen en casussen die je helpen om:
o Gokproblematiek te signaleren
o Het onderwerp op een open en effectieve manier bespreekbaar te maken

Aan de hand van recente jurisprudentie, nieuwe wetgeving en onderzoek wordt een scala aan?juridische ontwikkelingen besproken. Zo treedt op 1 januari 2027 de Wet handhaving sociale zekerheid in werking en is de consultatie gestart van de nieuwe Wet schuldregelen. Deze en andere actualiteiten komen aan bod:

• Wet handhaving sociale zekerheid per 1 januari 2027
• Evaluatie Wet incassokosten (onder voorbehoud van publicatie van het rapport)
• Aanscherping regels 'Buy Now, Pay Later' en andere gevolgen van de nieuwe Europese richtlijn consumentenkrediet CCD2 (per 20 november 2026)
• Gevolgen niet-geregistreerde incassobureaus (per 1 oktober 2026)
• Wetsvoorstel Wet Proactieve dienstverlening SZW
• Evaluatie 5%-regel in de beslagvrije voet
• Ontwikkelingen schuldhulpverlening (nulaanbod, direct naar Wsnp, doorwerking van de verkorting schuldregeling naar 18 maanden, Wetsvoorstel Wet schuldregelen)
• Actuele jurisprudentie

Financiële begeleiding van cliënten is een belangrijk onderdeel van de Basisdienstverlening Schuldhulpverlening. In deze sessie laat Gemeente Arnhem zien hoe zij in de praktijk met financiële begeleiding aan de slag zijn gegaan en welke lessen hieruit zijn geleerd: begeleiding vanaf dag 1, afgestemd op wat de inwoner nodig heeft. Daarnaast is binnen het Nationaal Programma Arnhem Oost in de afgelopen twee jaar het Experiment Immerloo Schuldenvrij uitgevoerd. In dit experiment zijn huishoudens met multi problematiek (waaronder schulden) op een alternatieve wijze schuldenvrij gemaakt en kregen zij intensieve begeleiding op alle leefgebieden. Wat kunnen we hieruit leren over effectieve financiële begeleiding van huishoudens met complexe (financiële) problemen?
Aan bod komt:

• Nieuwe inzichten over begeleiding uit de Handreiking 'Het begeleiden van inwoners vanuit de elementen basisdienstverlening'
• Begeleiding op maat: hoe vind je de juiste balans tussen autonomie van de inwoner en stappen zetten in het traject?
• Werken met de Financieel Gezond Scan
• Lessen uit het Experiment Immerloo Schuldenvrij:
  • Wat werkt wél in de begeleiding van gezinnen met schulden en multiproblematiek? En wat niet?
  • Wat deden we anders?
• Hoe kun je inwoners bewegen tot het accepteren van hulp?
• Vertrouwen en nabijheid?als belangrijke voorwaarden voor financiële begeleiding

Door de wetswijziging van de Wsnp per 1 juli 2023 en de daarop volgende kerstarrest d.d. 20 december 2024 van de Hoge Raad, zijn het minnelijk (Msnp) en wettelijk traject (Wsnp) meer met elkaar verweven geraakt. Indien een minnelijke regeling mislukt en de schuldenaar doet
een aanvraag voor de Wsnp, dan is het verloop van het minnelijk traject belangrijk geworden
bij de beantwoording van de vraag of de duur van het minnelijk traject in mindering gebracht kan worden op de Wsnp-termijn. Er moet worden vastgesteld of de schuldenaar in het minnelijk traject zich maximaal heeft ingespannen om zoveel mogelijk voor de schuldeisers te sparen. Van de Wsnp-bewindvoerder wordt verlangd dat hij controleert wat er zich heeft afgespeeld in het minnelijk traject en zonodig daarover de rechtbank informeert. Dat betekent dat enerzijds schuldhulpverleners meer kennis moet hebben van het Wsnp-traject en
vice-versa de Wsnp-bewindvoerder meer kennis moet hebben van het minnelijk traject. Aan
bod komt:

• Wsnp: Aanvang en termijn Wsnp-traject - ontwikkelingen in de rechtspraak.
• Msnp: Aanbieden akkoord aan de schuldeisers. Bij niet slagen dan:
  • Dwangakkoord 287a Fw – hoe beoordeelt de rechter het akkoord?
  • Wsnp-verzoekschrift – hoe beoordeelt de rechter het verzoek?
  • Andere opties? Faillissement?

Aan de hand van casuïstiek uit de beroepspraktijk laten we je stap voor stap zien hoe AI kan worden ingezet. Je leert om AI de juiste input te geven (prompten), hoe je een eigen AI-kanaal kunt inrichten voor terugkerende situaties en hoe AI veilig kan worden toegepast binnen de kaders van de privacy-wetgeving. De vaardigheden zijn direct toepasbaar in jouw dagelijkse werk. Aan bod komt:

• Praktische scenario’s waarin AI je werk kan ondersteunen
• Hoe je prompt om kwalitatief sterke AI-antwoorden te verkrijgen
• Het uitwerken van een praktijkcasus met behulp van AI
• Hoe je een eigen AI-kanaal inricht voor terugkerende situaties
• Richtlijnen voor verantwoord gebruik van AI binnen de kaders van de AVG, de AI-Act en de overheidsvisie

Naast alle vroegsignalen van de vaste-laste partners, is er sinds juni 2025 een nieuwe signaalpartner betrokken bij vroegsignalering. De Belastingdienst en Dienst Toeslagen zijn samen met 10 gemeenten gestart met een experiment om ook betalingsachterstanden te delen met gemeenten. Een lang gekoesterde wens is hiermee in vervulling gegaan. Doel van het experiment is te onderzoeken of betalingsachterstanden van belastingen of toeslagen een goede indicatie zijn voor dreigende problematische schulden. Het experiment is gestart op 1 juli 2025 en loopt tot 1 juli 2027. We willen de eerste bevindingen en resultaten graag met jullie delen in deze sessie. Aan bod komt:
• Hoe ziet het experiment eruit?

• Wat levert het op: andere signalen, bereiken we andere inwoners?
• Zijn belastingschulden een signaal van grotere financiële problematiek? Staat men open voor ondersteuning?
• Wat leren we van elkaars ervaringen en aanpakken?

Recente cijfers van het CBS laten zien dat maar liefst 1,9 miljoen mensen in Nederland een betalingsachterstand hebben bij één of meer uitvoeringsorganisaties van de overheid. Ruim 480.000 van hen heeft overlappende achterstanden bij twee of meer organisaties, met name bij het CJIB en de Belastingdienst. Deze cijfers benadrukken het belang om te komen tot een maatschappelijk verantwoorde overheidsincasso via de Clustering Rijksincasso (CRI), door middel van persoonsgerichte diensterlening. In deze sessie hoor je de ervaringen met en impact van de ‘Betalingsregeling Rijk’ en de hieruit voortgekomen nieuwe applicatie ‘Mijn Betaaloverzicht’ (voorheen Vorderingenoverzicht Rijk). Aan bod komt:

• Nieuwe dienst “Mijn Betaaloverzicht” per 2027:
  • Op één plek een digitaal overzicht van al je financiële verplichtingen bij deelnemende overheidsorganisaties: hoe ziet dat eruit?
  • Hoe zijn gebruikers betrokken bij de ontwikkeling van de dienst?
• Betalingsregeling Rijk: cijfers betalingsachterstanden bij de overheid, nieuwe aansluitingen in 2026, ervaringen met o.a. de Noodstopprocedure, handelingsperspectief voor inwoners

Eén deur naar hulp die voor iedereen met geldzorgen een passende oplossing biedt: de Rotterdamse aanpak als inspiratie voor heel Nederland. Hoe zorg je ervoor dat mensen met financiële problemen niet verdwalen tussen regels en hulp maar zo snel mogelijk schuldenvrij kunnen worden? Bij Nieuw Vaarwater werken we vanuit één heldere missie: een schuldenvrij Rotterdam. Onze ambitie: voor iedere Rotterdammer met schulden een passende oplossing achter één deur. Een aanpak die in Rotterdam vorm succesvol vorm krijgt en ook daarbuiten kan worden toegepast. Een workshop voor iedereen die meer wil weten over onze unieke werkwijze. Aan bod komt:

• Van klassieke vormen van schuldhulp in een nieuw jasje tot baanbrekende manieren om Rotterdammers met geldzorgen te helpen. Daarbij durven we verder te gaan: we kopen bijvoorbeeld schulden van gezinnen en jongeren af met een gift, zodat er ruimte ontstaat voor een nieuwe start en bieden eigen woningbezitters weer perspectief met onze sociale leningen zonder rente.
• Wat maakt deze aanpak mogelijk? Hoe maak je hulp bij geldzorgen laagdrempelig? En hoe laat je hulp aansluiten op iemands vraag in plaats van andersom?
• Aan de hand van praktijkvoorbeelden delen we hoe onze werkwijze is opgebouwd, welke keuzes we maken en welke uitdagingen we tegenkomen.

Lessen uit de Cirkel van Invloed van Stephen Covey.
In de aanpak van schuldenproblematiek neemt het coachen en begeleiden van mensen een steeds belangrijker plek in. In dat kader zoeken professionals en vrijwilligers naar een antwoord op de vraag hoe ze invulling kunnen geven aan coaching en begeleiding en wat de inzet daarvan oplevert. Tegelijkertijd voelen veel professionals en vrijwilligers met enige regelmaat de nodige frustratie als een traject minder oplevert dan zij mogelijk achtten. In deze sessie past Nadja Jungmann de inzichten van Stephen Covey (van het nog altijd populaire boek ‘The 7 habits of highly effective people’) toe op de praktijk van coachen en begeleiden. Tot waar reikt je invloed in al die situaties waarin er meer mogelijk is dan je realiseert? De Cirkel van Invloed leert ons onze aandacht en inzet te richten op datgene waar we wel invloed op hebben en zo onze invloed te vergroten. De cirkel is een handzaam instrument om als inspiratie te gebruiken in gesprekken met inwoners. Aan bod komt:
• Wat is de cirkel van Covey in een context van schuldenproblematiek?
• Hoe ga je in gesprek over wat buiten jouw cirkel van invloed ligt?
• Wat betekent je cirkel van invloed voor jouw begeleiding? (triage: wie geef je welke begeleiding, bij wie heeft het zin?)