12e Jaarcongres Gezondheidsrecht

Overzicht van de relevante tuchtrechtelijke jurisprudentie van het afgelopen jaar.

In deze interactieve deelsessie gaan de sprekers samen met de zaal in gesprek over een aantal actuele juridische discussiepunten rond de invoering van de EHDS (in Nederland). De sprekers leiden de thema's kort in, en leggen vervolgens stellingen aan de deelnemers voor die aanzetten tot discussie.

Aan bod komen onder andere de volgende kwesties:

• Mogelijke uitzonderingen op het opt-outsysteem
• De betekenis van de 'dataleverplicht' voor datahouders bij secundair gebruik
• Actualiteiten rond de EHDS, zoals het voorstel om in Nederland een Gezondheidsdata-autoriteit in te richten

Een intramuraal geneesmiddel dat in Nederland in de handel wordt gebracht, stroomt in principe automatisch als geneeskundige zorg het basispakket in zodra de behandeling met het middel voldoet aan de stand van de wetenschap en praktijk. Op dit uitgangspunt van automatische instroom is een uitzondering gemaakt voor dure intramurale geneesmiddelen, via de zogeheten ‘sluis’. Als een geneesmiddel in de sluis is geplaatst, is een besluit van de minister van VWS nodig voor instroom in het basispakket (opheffen van de uitzondering van de sluis). Pas na een beoordeling door het Zorginstituut Nederland en (vertrouwelijke) onderhandelingen tussen VWS en fabrikant wordt een sluismiddel eventueel toegelaten tot het basispakket.

In de praktijk leiden de sluis, de lange doorlooptijden bij het Zorginstituut en lange onderhandelprocedures tot vertraging in brede beschikbaarheid van geneesmiddelen voor patiënten. Soms stelt een leverancier een geneesmiddel tijdens de sluisprocedure tijdelijk gratis ter beschikking. Dit is niet wettelijk verplicht en mede door de lange duur van de sluisprocedures neemt de bereidheid hiervoor af. Het komt ook voor dat patiënten voor een behandeling moeten uitwijken naar het buitenland, omdat het geneesmiddel daar wel wordt voorgeschreven.

Aan bod komt:
• Europeesrechtelijke context
• Hoe werkt de sluis: criteria, procedure, onderhandelingen, financiële arrangementen
• Rechtsbescherming
• Toegang tot intramurale geneesmiddelen tijdens de sluis:
o Ethische en juridische aspecten bij kosteloze verstrekking
o De geneeskundige behandelingsovereenkomst en de weigering om een sluisgeneesmiddel voor te schrijven
o Vergoeding van de behandeling met een sluisgeneesmiddel in het buitenland
• Feiten en cijfers, inclusief een internationaal perspectief (o.a. OECD Country Health Profile, de EFPIA WAIT indicator)
• Toekomstbestendig stelsel geneesmiddelen (TSG)

Governance is een breed begrip, dat in de zorgsector draait om goed bestuur, toezicht, verantwoording en het waarborgen van kwaliteit en integriteit. In de praktijk betekent dit niet alleen het naleven van de wet- en regelgeving, maar vooral het maken van keuzes in complexe situaties, waarbij belangen van patiënten, professionals, bestuurders en toezichthouders samenkomen. Waar governance-vraagstukken voorheen vaak intern werden opgelost, opereren bestuurders en toezichthouders vandaag de dag steeds vaker in een omgeving waarin het handelen onderwerp is van toezicht en juridische procedures.

Aan bod komt:
• Recente uitspraak over bestuurdersaansprakelijkheid en de aansprakelijkheid van toezichthouders in de zorg
• Praktijkdilemma’s: schets van de juridische kaders en de wijze waarop een dergelijk dilemma in de praktijk kan worden benaderd
• Relevante ontwikkelingen in de wet- en regelgeving, onder andere het Wetsvoorstel integere bedrijfsvoering zorgaanbieders

De ontwikkelingen in de voortplantingsgeneeskunde staan niet stil. Nieuwe voortplantingstechnieken bieden nieuwe mogelijkheden voor onderzoek en de klinische praktijk, maar roepen ook vragen op over het juridische kader: de Embryowet. De afgelopen jaren is er op juridisch, ethisch, politiek en maatschappelijk vlak veel discussie geweest over de toekomstbestendigheid van de wet. Maar de Embryowet blijkt geen eenvoudig dossier. Over verschillende onderwerpen rondom de Embryowet worden gelijktijdig meerdere wetsvoorstellen behandeld, adviezen gegeven en maatschappelijke dialogen gevoerd. Deze sessie beoogt een overzicht te geven van deze ontwikkelingen rondom de Embryowet.

In deze deelsessie komen de volgende punten aan bod:

• De Embryowet: wat mag en wat mag niet met menselijke embryo’s?
• Casuïstiek uit de praktijk: zeggenschap over geslachtscellen en embryo’s
• Juridische vragen bij nieuwe voortplantingstechnieken (kiembaanmodificatie, stamcelafgeleide geslachtscellen en embryo’s)
• Recente ontwikkelingen en stand van zaken: waar staan we nu en waar gaan we naartoe?

De ontwikkelingen rondom AI in de zorg staan niet stil. Dat geldt ook voor het regelgevende kader. Met de Digital Omnibus van de Europese Commissie zijn er halverwege 2026 belangrijke aanpassingen in de AI-verordening en met name de implementatie daarvan aangenomen. Tegelijkertijd blijven de kernverplichtingen uit de Verordening bestaan en zullen zorgorganisaties en -aanbieders zich daarop voor moeten bereiden.
Daarbij speelt ook dat de Nederlandse wetgever bezig is met wetgeving om de Verordening te implementeren in de Nederlandse rechtsorde. De Uitvoeringswet AI-verordening is in consultatie geweest en geeft nadere inkleuring aan de wijze waarop de Verordening in Nederland zal doorwerken. Bijvoorbeeld als het gaat over wie er in Nederland toezicht zal gaan houden op AI in onder meer de zorg. Daarnaast geeft het werkveld zelf in toenemende mate invulling aan de manier waarop AI verantwoord ingezet kan worden in de zorgverlening. In deze sessie gaat Roland Bertens – die vorig jaar sprak over de belangrijkste bepalingen uit de AI-verordening voor de zorg – nader in op implementatie van de veranderende realiteit en regelgeving rondom AI in de zorg.

Discriminatie in de zorg komt op veel verschillende manieren voor. Dit varieert van overduidelijke vormen van discriminatie zoals beledigende opmerkingen en pestgedrag tot subtiele(re) opmerkingen over iemands achtergrondkenmerk. In deze sessie benaderen we discriminatie als een vorm van grensoverschrijdend gedrag binnen de zorg. Daarbij kijken wij niet alleen naar situaties waarin cliënten worden gediscrimineerd door zorgverleners, maar met name ook naar gevallen waarin cliënten zich discriminerend uitlaten of gedragen jegens zorgverleners. Deze verschillende verschijningsvormen roepen complexe juridische en praktische vragen op.
Krijg antwoord op jouw vragen en stel je eigen vragen over dit belangrijke en actuele thema.

Aan bod komt:
• Hoe zit het juridisch? Relevante wet- en regelgeving en de belangrijkste juridische kaders
• Casuïstiek aan de hand van herkenbare voorbeelden uit de zorg
• Wat oordeelt het College voor de Rechten van de Mens in discriminatiezaken binnen de gezondheidszorg en welke lessen kunnen we daaruit trekken?
• Concrete handelingsperspectieven voor zorgprofessionals en zorgorganisaties om discriminatie te herkennen, te voorkomen en juridisch zorgvuldig te handelen wanneer zich een incident voordoet

Zorgaanbieders die bijvoorbeeld willen fuseren of een andere (zorg)onderneming willen overnemen, hebben daarvoor veelal goedkeuring van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) nodig. Of aan de voorwaarden voor goedkeuring wordt voldaan (of niet), toetst de NZa aan de hand van de “zorgspecifieke concentratietoets”. Met de zorgspecifieke concentratietoets beoordeelt de NZa of het concentratieproces zorgvuldig is gelopen, de continuïteit en toegankelijkheid van de zorgverlening niet in het gedrang komen en de normen voor cruciale zorg niet in gevaar komen.

Sinds 1 januari 2025 moet de NZa ook vaststellen of er een onderzoek van de IGJ loopt naar de kwaliteit van zorg. En de toets wordt mogelijk verder aangescherpt: eind 2025 is een wetsvoorstel ter consultatie voorgelegd, om de concentratietoets met meer inhoudelijke gronden uit te breiden.

Aan bod komt:
• Wanneer moet een concentratie worden gemeld?
• Waar let de NZa op bij het beoordelen van goedkeuringsaanvragen?
• Wat zijn mogelijkheden om met de NZa af te stemmen over een voorgenomen melding?
• Welke lessen kunnn we trekken uit de toezicht- en rechtspraktijk?
• Welke wetgevings- en beleidsontwikkelingen zijn op handen?

In deze deelsessie behandelt Erik Luijendijk (advocaat zorg en intern toezichthouder) deze aspecten, in dialoog met Arif Ekiz een beleidsmedewerker directie toezicht van de NZa. De sprekers zetten het perspectief van de zorgaanbieder en de NZa tegen elkaar af.

Overzicht van de relevante tuchtrechtelijke jurisprudentie van het afgelopen jaar.

Het sociaal domein is onderdeel van het zorgstelsel. Onder het sociaal domein verstaan we het veld dat uitvoering geeft aan de Jeugdwet, Wmo 2015 en deels de Wet publieke gezondheid. Je hoort de belangrijkste actualiteiten en ontwikkelingen, waarbij in het bijzonder wordt ingegaan op de mogelijkheden om de transitie, zoals beschreven in de Hervormingsagenda Jeugd, daadwerkelijk uit te voeren.

Aan bod komt:

• Het wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet
• De mogelijkheden voor de gemeenteraad om zelf af te bakenen
• De bespreking van actuele rechtspraak

Wat te doen met een bedreiging van de goede zorg, niet-samenwerken en disfunctioneren in de zorg? Aan bod komt wat door wie te doen aan:

• Grensoverschrijdend gedrag
• Disfunctionerende vakgroepen, medisch specialisten
• Soft signs en trajecten onderzoek disfunctioneren
• Vrij gevestigden en MSB'en en wie welke verantwoordelijkheid heeft in het samenspel met bestuurders en de grenzen van de goede zorg

Zorgverzekeraars en zorgkantoren zijn zowel bevoegd als verplicht om materiële controles uit te voeren bij zorginstellingen. Bij een materiële controle gaat de zorgfinancier na of de gedeclareerde zorg rechtmatig is geweest (is de zorg bijvoorbeeld wel feitelijk geleverd?) en of de gedeclareerde zorg doelmatig is geweest (was de geleverde zorg wel aangewezen en passend?).

Voor zorginstellingen zijn materiële controles dikwijls ingrijpend, mede omdat materiële controles omgeven zijn door een complex geheel aan wetten en regels. Te denken valt bijvoorbeeld aan de Regeling langdurige zorg en de Regeling zorgverzekering. Ook meer algemene wetgeving, zoals het Burgerlijk Wetboek en de AVG spelen een rol. Daarnaast zijn er vele documenten van allerlei instanties die van belang zijn, zoals het Protocol Materiële Controle van Zorgverzekeraars Nederland.

In de praktijk leiden controles dan ook tot juridische én strategische vragen. Welke wettelijke bevoegdheden heeft de zorgfinancier? Welke verplichtingen heeft de zorginstelling en hoe moet de zorginstelling omgaan met medische gegevens van de cliënten die door de financier worden opgevraagd? Welke conclusies kan een controle hebben en hoe gaan zorgfinanciers en zorginstellingen daar in de praktijk mee om?

Aan bod komt verder onder meer:
• Het juridisch kader rondom materiële controles
• Rechten en plichten van zorgfinanciers en zorginstellingen
• Omgang met medische gegevens die door de zorgfinancier worden opgevraagd
• Overzicht van meest relevante recente jurisprudentie en andere actualiteiten over controles
• De consequenties (o.a. financiële en contractuele) van materiële controles en hoe daarmee om te gaan
• Strategische aspecten van materiële controles

Kennis van arbeidsrecht stelt juristen gezondheidsrecht in staat om beter te adviseren bij arbeidsgeschillen, tuchtzaken, samenwerkingen en conflicten binnen zorginstellingen. De combinatie van beide rechtsgebieden komt in de praktijk vaak voor. Wat zijn de laatste ontwikkelingen op het gebied van schijnzelfstandigheid? Hoe te handelen bij een onveilige werksfeer? Disfunctioneren kan gevolgen hebben voor de aanstelling van de zorgverlener, maar ook leiden tot een verplichte melding bij de IGJ of een tuchtprocedure. En wat te doen met disfunctionerende vrijwilligers in de zorg? In deze sessie bespreken wij de actualiteiten uit het afgelopen jaar in het arbeidsrecht met relevantie voor juristen gezondheidsrecht.

Aan bod komt:
• Schijnzelfstandigheid
• Onveilige werksfeer: de rol van bestuurders, collega’s en vakbonden
• De zorginstelling als klager in tuchtzaken
• De inzet van vrijwilligers in de zorg

Wils(on)bekwaamheid en vertegenwoordiging leiden in de zorgpraktijk tot veel juridische vragen en dilemma’s. Waar liggen de grenzen van de bevoegdheden van vertegenwoordigers? Wat als er een verschil van mening is over de wils(on)bekwaamheid van een cliënt? Wat is de impact van het VN-verdrag handicap en VN-Kinderrechtenverdrag? En hoe vinden deze thema’s toepassing in jullie dagelijkse praktijk?

Aan bod komt:
• Ouderenzorg, gehandicaptenzorg en minderjarigen
• Betekenis VN-verdrag handicap en VN-Kinderrechtenverdrag
• Wgbo en VN-verdrag handicap en VN-Kinderrechtenverdrag
• Het begrip ‘ondersteunde besluitvorming’
• Betekenis van leeftijdsgrenzen
• Doorkijk naar omliggende landen (België, Noorwegen, Zweden, Ierland)
• Casuïstiek en actuele jurisprudentie

Een strafprocedure is één van de mogelijke juridische reacties op een incident bij de behandeling van een patiënt. Hoewel het strafrecht wellicht een geringe rol speelt als het gaat om aantallen vervolgingen en veroordelingen, is het strafrecht een niet te verwaarlozen juridische actie met grote maatschappelijke en voor de betrokkenen zeer ingrijpende gevolgen.

Half augustus volgt nadere informatie over de onderwerpen, die deze editie in de sessie aan bod zullen komen.